Bắt đầu là người Pháp
Cuối thế kỷ 19, một nhà tư sản người Pháp tên là Rogue đã có mặt ở Việt Nam. Ông khảo sát vùng Vịnh Hạ Long và thốt lên: Một kỳ quan của tạo hóa. Thế rồi ông bỏ tiền đóng 5 chiếc du thuyền vỏ gỗ, chạy bằng động cơ hơi nước để kinh doanh du lịch ở kỳ quan này.
Năm du thuyền của Rogue mang tên: Ngọc Lục Bảo (EMERAUDE), Ngọc Trai (PERLE), Ngọc Bích (SAPHIR), Hồng Ngọc (RUBIS), Mã Não (ONYX). Các du thuyền này được khai thác từ năm 1910 và mang lại cho Rogue nguồn thu rất lớn. Sự phát đạt của ông kéo dài liền mấy thập niên cho đến tận ngày kết thúc đại chiến thế giới lần thứ hai (1945) mới ngừng hoạt động.
Khi nền kinh tế Việt Nam hội nhập với thế giới, người Pháp nhanh chóng trở lại. Hình ảnh Vịnh Hạ Long với những chiếc thuyền đậm chất Á Đông lại giữ chân những nhà kinh doanh Pháp. Họ quyết tâm đóng mới một seri tàu du lịch hiện đại, nhưng mang tên của những con tàu mà Rogue đã có ở Hạ Long. Thế là EMERAUDE ra đời. Du thuyền này được đóng bằng vỏ thép ở Nhà máy Sông Cấm, đưa vào sử dụng từ năm 2003. Hình dáng giống chiếc EMERAUDE vỏ gỗ lắp động cơ hơi nước năm 1910.
Du thuyền Emeraude do Sông Cấm đóng mới
Hiện nay chiếc du thuyền 5 sao do Sông Cấm đóng mới xuất khẩu cho Pháp đang được sử dụng du lịch trên Vịnh Hạ Long. Du thuyền có 3 tầng, 37 cabin sang trọng phục vụ được 74 du khách.
Tháng 4 năm 1990, tại thành phố Hồ Chí Minh, chiếc thuyền buồm ba cột, gắn máy với hình dáng mô phỏng theo mẫu thuyền dân gian, vùng Quảng Ninh - Móng Cái có tên là Sông Sài Gòn được hạ thủy. Đây là chiếc thuyền đóng mới cho hiệp hội MAJONC, Cộng hòa Pháp. Thuyền được thiết kế vỏ gỗ, trang bị hiện đại có thể hành trình thẳng từ Việt Nam tới MacXây (Pháp). Gỗ đóng thuyền là gỗ sao, loại gỗ tốt nhất mà người dân chuyên dùng để đóng thuyền ở phía Nam. Thuyền dài 26,7m, rộng 7m. Ba cột buồm có chiều cao tính từ mũi đến lái là 12m, 17m và 8m. Động cơ máy chính có công suất 150 mã lực.
Tiếp nhận du thuyền, Hiệp hội MAJONC rất hài lòng về chất lượng cũng như thiết kế độc đáo. Những người chủ Pháp quyết định chưa mang ngay về nước mà khai thác trên các tuyến đường biển Hồ Chí Minh - Nha Trang - Phú Quốc, hoặc ngược sông Tiền qua Campuchia một thời gian rồi mới đưa về Pháp. Sau đó, Sông Sài Gòn được sử dụng cho một chuyến thám hiểm dài ngày, phỏng theo hành trình mà một đoàn thám hiểm của nhiều thế kỷ trước đã đi trên vùng biển phía Nam Thái Bình Dương.
Tiếp theo là người Áo
Ông Stefan thành lập công ty Bonsai Floating Conference Co.Ltd có trụ sở ở số 37 Tôn Đức Thắng, Quận 1 thành phố Hồ Chí Minh. Tuy là người Áo, nhưng ông lại rất am tường văn hóa Việt. Dự định của ông là đóng mới từ 4 đến 5 chiếc du thuyền vỏ gỗ có chạm khắc hình rồng để du lịch trên vùng sông nước Nam Bộ. Chiếc Bonsai, được ông ký hợp đồng với Công ty công nghiệp tàu thủy Nha Trang để đóng mới. Khi chúng tôi hỏi tại sao? Thì ông nói: Bởi Nha Trang có kinh nghiệm đóng tàu gỗ mà tàu của tôi muốn có biểu tượng rồng ở cố đô Huế, ngày xưa, thuyền ngự của vua cũng đóng ở khu vực Nha Trang này.
Du thuyền Bon Sai mô phỏng phong cách thuyền ngự thời Nguyễn
Ngày 3 tháng 9 năm 2004, du thuyền Bon Sai cập bến Thanh Đa. Nhìn chiếc du thuyền được đóng mới mô phỏng theo phong cách thuyền ngự thời Nguyễn, chúng tôi vô cùng ngạc nhiên với vẻ đẹp cổ điển. Khi bước lên tàu, sự ngạc nhiên càng tăng lên đến mức mê mẩn theo các họa tiết hoa văn mà bàn tay người thợ Nha Trang đã tạo nên cho Bonsai. Riêng chiếc đầu rồng đặt ở mũi thuyền đã có thể tích tới 2m³. Đúng là: giữa dòng chiếu rạng, tưởng như giao long đớp sóng xô…, mà trên bia Sùng Thiên đã khắc tả những chiếc thuyền ngự thời xưa của hoàng tộc Việt.
Bonsai có sức chở 130 khách cùng đoàn thủy thủ và tiếp viên 20 người.
Chủ tàu người Áo đến Việt Nam làm du lịch còn có một tài nữa, đó là việc ông tìm thuyền trưởng cho chiếc tàu ông vừa đặt đơn vị thuộc Tập đoàn công nghiệp tàu thủy Việt Nam đóng mới: Chị Nguyễn Thị Hồng, nữ thuyền trưởng duy nhất của Việt Nam tính tới thời điểm này. Chị nổi tiếng vì đã cứu sống 36 nạn nhân trong cơn bão Linda năm 1997, và được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động năm 2000.
Chị đã có kinh nghiệm 20 năm cầm vô lăng đi biển. Trong trang phục màu trắng, chúng tôi đã ghi được tấm hình chị đứng trong buồng lái của Bonsai.
Thay lời kết
Công nghiệp đóng tàu Việt Nam đã thức dậy một tiềm năng. Đó là việc đóng mới những du thuyền có đẳng cấp cao để xuất khẩu. Những du thuyền này đều khai thác những chiếc thuyền nổi tiếng trong lịch sử du ngoạn sông nước của Việt Nam.
Những cánh buồm trong dân gian, những hình tượng rồng trong truyền thuyết, đến những hình dáng các con tàu đã từng hoạt động ở Hạ Long hồi đầu thế kỷ XX…đã được tái tạo, cùng với những tiến bộ kỹ thuật. Đó là thế mạnh của công nghiệp tàu thủy nước nhà.
Chúng tôi viết về 3 du thuyền đóng mới ở ba miền đất nước. Hải Phòng, Nha Trang, Thành phố Hồ Chí Minh mà Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy Việt Nam đã xuất khẩu cho khách hàng người Pháp, Áo, có thể xem là những du thuyền Việt tiêu biểu những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI để khẳng định rằng: Tiềm năng đóng tàu của Việt Nam là rất lớn. Văn hóa Việt trên những du thuyền là nét độc đáo không thể lẫn. Con thuyền của người Việt là biểu tượng được khắc trên mặt những trống đồng, đỉnh đồng. Nó đã trở thành nét văn hóa của một quốc gia biển.
Trọng Nghĩa